Konvansiyonel Savaş: Etik, Epistemoloji ve Ontoloji Perspektifinden Bir İnceleme
Giriş: Savaşın Derinliklerine Daldığımızda
Bir gün, savaşın ortasında kaybolmuş bir askerin aklında beliren soruyu düşünün: “Ben kimin için savaşıyorum?” Bu, insanın varoluşunun en derin sorgulamalarından biridir ve savaşa dair etik, epistemolojik ve ontolojik soruları gündeme getirir. Savaş, sadece askerlerin savaş alanındaki mücadelesinden ibaret değildir; aynı zamanda insana, gerçekliğe, bilgiye ve ahlaka dair çok katmanlı bir sorgulama alanıdır. Konvansiyonel savaş, bir toplumun varoluşsal sınavlarından biridir ve bu sınavda sadece bireysel değil, toplumsal ve metafizik bir boyut da devreye girer.
Peki, bu savaşın gerçek anlamı nedir? Hangi felsefi temellere dayanır? Konvansiyonel savaşın ahlaki temelleri ne kadar geçerlidir? Bu sorular, bir yanda bireysel vicdanı, diğer yanda toplumun çıkarlarını sorgulayan bir tartışma başlatmaktadır. Konvansiyonel savaşın anlamını tam olarak kavrayabilmek için, etik, epistemoloji ve ontoloji gibi felsefi perspektiflerden bakmak faydalı olacaktır.
Konvansiyonel Savaşın Tanımı
Konvansiyonel savaş, devletler veya büyük topluluklar arasında belirli kurallara dayalı olarak gerçekleşen askeri çatışmalardır. Diğer bir deyişle, savaşın her iki tarafı da benzer askeri güçlere sahip ve çatışma, uluslararası hukuka ve savaş kurallarına uygun şekilde yürütülür. Bu tür bir savaş, genellikle belirli sınırları, belirli hedefleri ve kuralları vardır; sivillere yönelik doğrudan saldırılar, kimyasal silahların kullanımı veya yasaklanmış diğer taktikler genellikle kabul edilmez.
Konvansiyonel savaşın tarihi, insanlık tarihinin en eski dönemlerine kadar uzanır. Ancak modern zamanlarda, savaşın uluslararası yasalarla sınırlanması gerektiği fikri daha fazla ön plana çıkmıştır. Fakat bu savaşların evrimi, aynı zamanda insan doğasının ve ahlaki değerlere olan bakış açısının değişimiyle paralel bir şekilde gelişmiştir.
Etik Perspektif: Savaşın Ahlaki Temelleri
Savaşın etik boyutunda, “doğru” ve “yanlış” arasındaki sınırlar giderek daha belirsizleşir. Konvansiyonel savaş, devletlerin ulusal güvenlik ve çıkarlarını korumak adına gerçekleştirdiği çatışmalar olmasına rağmen, bu çatışmaların ahlaki temelleri sıklıkla sorgulanır. Etik bir bakış açısıyla, savaşın başlaması, yürütülmesi ve sona erdirilmesi süreçlerinde ciddi ahlaki ikilemler ortaya çıkar.
İlk olarak, Just War Theory (Adil Savaş Teorisi) gibi felsefi yaklaşımlar, savaşın sadece meşru bir sebepten dolayı başlatılabileceğini savunur. Thomas Aquinas, adaletli bir savaşın haklı bir nedeni olması gerektiğini belirtmiştir. Bununla birlikte, savaşın gerçekleştiği ortamda hangi yöntemlerin kullanıldığı da etik bir sorgulama alanıdır. Burada, Hans-Georg Gadamer gibi filozoflar, savaşın şiddetinin insani değerlerle nasıl çeliştiğine dikkat çeker. Konvansiyonel savaşlarda askerlerin sivillere zarar vermemesi beklenirken, bu tür “savaş kuralları” çoğu zaman ihlal edilir.
Michael Walzer ise, savaşın ahlaki meşruiyetinin, savaşan tarafların “başka seçeneklerinin” olup olmadığına göre değerlendirilebileceğini savunur. Yani, eğer başka barışçıl yollar mevcutsa ve bunlar denenmeden savaş başlamışsa, savaş ahlaki açıdan meşru olmayacaktır.
Etik açıdan bu bakış açılarının ötesinde, savaşın gerçekliğine dair vicdani bir soru da mevcuttur: Bir kişi, bir başkasını öldürmek veya öldürülmek için ne kadar haklı olabilir? Bireylerin vicdanındaki bu soruya verilen yanıtlar, savaşın “doğruluğu” ve “gerekliliği” gibi subjektif kavramlarla doğrudan bağlantılıdır.
Epistemolojik Perspektif: Bilgi ve Gerçeklik Arayışı
Epistemoloji, bilginin doğasını ve sınırlarını inceler. Konvansiyonel savaş bağlamında, epistemolojik sorunlar, savaşın doğru veya yanlış olduğuna dair bilgiye nasıl ulaşılacağı ve hangi bilgi türlerinin değer taşıdığı etrafında döner. Savaş sırasında bilgi genellikle sınırlıdır ve taraflar kendi lehlerine olan “doğru” bilgiyi yaymak için çabalar. Burada, Michel Foucault’nun güç ve bilgi ilişkisine dair görüşleri devreye girer. Foucault, bilginin sadece gerçekliği yansıtmakla kalmayıp aynı zamanda gücün bir aracı haline geldiğini savunur. Bu çerçevede, savaşın ideolojik tarafları, “doğru” bilgiye sahip olduklarını iddia edebilirler.
John Locke’un epistemolojik görüşlerinden birincil olanı, insanın bilgiye ulaşma biçiminin deneyimle şekillendiğidir. Savaş sırasında, askerlerin veya halkın savaşın gerçekliğini sadece duyusal deneyimleriyle kavrayabilecekleri varsayılabilir. Ancak, savaşta yaşanan travmalar, bu deneyimleri bozar ve doğru bilgiye ulaşmak imkansız hale gelir.
Günümüzde ise, medya ve teknoloji savaşın bilgi akışını hızlandırmış, böylece doğruyu yanlıştan ayırmak daha da zorlaşmıştır. İnternet ve sosyal medya üzerinden yayılan “sahte haberler” ve manipülatif bilgiler, epistemolojik tartışmaların merkezinde yer alır.
Ontolojik Perspektif: Savaşın İnsan Varlığına Etkisi
Ontoloji, varlık felsefesidir ve insanın varoluşunu, dünyanın doğasını anlamaya çalışır. Konvansiyonel savaş açısından ontolojik sorular, savaşın insanın varoluşu üzerindeki etkilerini sorgular. Birçok filozof, savaşın insanın insanlık durumunu dönüştüren bir güce sahip olduğunu belirtmiştir.
Martin Heidegger’e göre, insanın varoluşu sürekli bir “büyük savaş” içindedir; ancak bu, metaforik bir savaştır. Heidegger’in varlık anlayışına göre, insanın “olma” durumu, sürekli bir içsel çatışma ve anlam arayışıdır. Konvansiyonel savaş, bu anlam arayışını bir başka şekilde yansıtır: İnsan, savaşla hem dış dünyasına hem de kendi iç dünyasına dair sorularla yüzleşir.
Jean-Paul Sartre gibi varoluşçular, savaşın insanı özgürlükten alıkoyan bir duruma soktuğunu savunurlar. Ancak, savaş sırasında insanlar birbirlerine insan olmaktan çok, birer “düşman” olarak bakar. Sartre’a göre, savaşın ontolojik boyutu, insanın kendine dair özgürlüğünü kısıtlayan bir koşul yaratır.
Sonuç: Savaşın Felsefi Dönüşümü
Konvansiyonel savaş, tarih boyunca değişen güç dinamikleri ve etik, epistemolojik, ontolojik boyutlarda farklı anlayışlarla şekillenmiştir. Savaşın sadece fiziksel değil, aynı zamanda felsefi bir boyutu vardır. Her bir perspektif, savaşın insanlık için ne anlama geldiğini farklı açılardan tartışır ve çözüm arayışları sürekli bir evrim geçirir. Felsefi açıdan, savaşın arkasındaki motivasyonlar, kurallar ve sonuçlar sürekli olarak sorgulanmaya devam etmektedir.
Bugün, savaşın anlamı daha fazla sorgulanırken, insanlık yine de neyin doğru olduğunu ve nasıl hareket etmesi gerektiğini bilmemektedir. Ancak, savaşın arkasındaki insanlığın tüm yönleri, ahlaki ikilemler, bilgi sınırları ve varoluşsal sorgulamalar, insanlık tarihinin bir parçası olmaya devam etmektedir.
Savaşla ilgili etik, epistemolojik ve ontolojik soruları sürekli olarak gündeme getiren bu tartışmalar, daha adil ve daha barışçıl bir dünya için ne gibi çözüm yolları sunar?