Askerde Hangi Kart Geçiyor? Etik, Epistemoloji ve Ontoloji Üzerinden Bir İnceleme
Giriş: Savaşın Ortasında İnsan
Bir gün, askerlik hizmetimi yaparken, birliğimizdeki bir arkadaşım sohbet esnasında “Askerde hangi kart geçiyor?” diye sormuştu. Bu, yalnızca gündelik bir dilde geçen basit bir soru gibi görünse de, aslında insanın varoluşsal bir arayışa dair derin sorular sormasına yol açabilecek bir cümledir. Hangi kartın geçmesi gerektiği, sadece fiziksel bir sorudan ibaret değildir; aynı zamanda etik, epistemolojik ve ontolojik düzeyde çok daha önemli bir sorudur.
Askerde, disiplinin, kuralların, sadakatin ve insanın zaman zaman aczini hissettiği bir ortamda bu soru, kendi kimliğimizi, değerlerimizi ve bildiklerimizi sorgulamamıza yol açar. Peki, askerde hangi kart geçiyor? Bu soruya yanıt vermek için, felsefenin temel taşları olan etik, bilgi kuramı (epistemoloji) ve varlık bilimi (ontoloji) perspektifinden bakmamız gerekecek. Farklı filozofların görüşleriyle, güncel felsefi tartışmalara yer vererek bu sorunun derinliklerine inmeyi amaçlıyorum.
Etik Perspektifinden Askerde Hangi Kart Geçiyor?
Etik, doğru ile yanlış arasındaki farkları, ahlaki sorumlulukları ve bireysel değerleri inceleyen bir felsefe dalıdır. Askerde geçirilen zaman, kişisel sorumlulukların, grup dinamiklerinin ve toplumsal rollerin sıkça sorgulandığı bir süreçtir. Savaşta, ordu disiplininde, insanlar sadece fiziksel değil, ahlaki bir mücadeleye de girerler.
İkilemler ve Ahlaki Kararlar
Askerde hangi kartın geçmesi gerektiği, en basit haliyle bir kişinin bireysel doğruluğunu, diğerlerinin iyiliğiyle nasıl dengeleyeceğini sorgulaması anlamına gelir. İki ana etik yaklaşım bu ikilemi ele alabilir:
1. Deontolojik Etik (İzleyici Doğru) – Kantçı Perspektif
Immanuel Kant’ın deontolojik etiği, bir eylemin ahlaki değerinin sonuçlarına değil, eylemin kendisine ve niyetine bağlı olduğunu savunur. Askerde de, bir kişinin doğruyu yapma sorumluluğu, hangi kartın geçmesi gerektiğine bakılmaksızın, bireyin kendi içsel doğrularına göre şekillenir. Kant’a göre, bir askerin dürüstlüğü ve doğruluğu, asla “kendi çıkarı”na dayanamaz. Herhangi bir durumda doğru olanı yapma sorumluluğu, emirlerin ötesindedir.
2. Sonuççu Etik – Utilitarist Perspektif
Diğer taraftan, John Stuart Mill ve Jeremy Bentham’ın savunduğu utilitarizm, doğru olanın her durumda “en fazla mutluluğu sağlayan” eylem olduğunu öne sürer. Askerde hangi kartın geçeceği, en büyük faydayı sağlayan karttır. Bu bakış açısına göre, savaşta bireysel fedakarlıklar veya grup çıkarları, nihai olarak toplumun genel refahı için yapılmalıdır. Her bir karar, fayda-maliyet hesaplarıyla değerlendirilir.
İçsel bir ahlaki çıkmaz içinde kalındığında, askerdeki bireyin hangi etik yaklaşımı benimseyeceği, onun kişisel inançlarına, deneyimlerine ve savaşın doğasına göre değişir.
Epistemolojik Perspektiften Askerde Hangi Kart Geçiyor?
Epistemoloji, bilginin doğasını, sınırlarını ve kaynağını inceleyen felsefi bir disiplindir. Askerde, bilginin nasıl elde edildiği ve hangi bilgiye ne kadar güvenileceği önemli bir sorudur. “Askerde hangi kart geçiyor?” sorusu, bilgiye ve bilgiye dayalı eyleme nasıl yaklaşıldığını sorgular.
Bilginin Kaynağı ve Güvenilirliği
Askerdeki bireyler, genellikle üstlerinden aldıkları emirler doğrultusunda hareket ederler. Ancak bu emirlerin doğruluğu ve güvenilirliği sorgulanmalıdır. İşte epistemolojik açıdan bu, ciddi bir soruyu gündeme getirir: Askerlerin, bir durumu anlamalarına ve bilgiye dayalı kararlar almalarına ne kadar izin verilir?
Friedrich Nietzsche’nin “gerçek, güç ilişkilerine bağlıdır” yaklaşımını göz önünde bulundurursak, askerdeki bilgi de her zaman bir güç ilişkisi ve askeri hiyerarşi tarafından şekillendirilir. Her ne kadar bireylerin algıları ve deneyimleri olsa da, askeri yapı içinde bilgiyi dışlayıcı bir biçimde, otorite figürlerinden alınan komutlarla sınırlı kılmak mümkündür.
Göreceli Bilgi ve Objektiflik Sorunu
Michel Foucault, bilginin sosyal ve tarihsel bağlamdan bağımsız olamayacağını savunur. Askerdeki bireylerin yaşadığı deneyimler, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, onların dünyayı algılama biçimlerini değiştirir. Bir asker, savaşın ruhunu anlamadan “hangi kartın geçeceğini” anlamaya çalıştığında, bu bilgi daima kısıtlı ve eksik olacaktır. Foucault’nun bilgi ve iktidar arasındaki bağa dair tespitleri, askeri deneyim içinde de geçerli olabilir.
Ontolojik Perspektiften Askerde Hangi Kart Geçiyor?
Ontoloji, varlıkların doğasını, varlık ve yokluk kavramlarını inceleyen bir felsefe dalıdır. Askerdeki her birey, varoluşunu hem fiziken hem de ruhsal olarak sorgular. “Hangi kart geçiyor?” sorusu, sadece fiziksel bir kart değil, bir insanın varlık ve kimlik sorgulamasını da içerir.
Varoluşsal Sorgulamalar
Jean-Paul Sartre’ın varoluşçuluğuna göre, insanın varlığı, özü öncelemez. İnsan, kendi kimliğini ve varlığını yaratmak için özgürdür. Askerdeki bir birey, her gün karşılaştığı zorluklarla, fiziksel ve ruhsal baskılarla yüzleşir. Sartre’a göre, bir askerin varoluşu, ona verilen kartlarla değil, kendi seçimleriyle belirlenir. Her bir an, ona neyi seçmesi gerektiğini hatırlatan bir fırsattır.
Ontolojik Çelişkiler
Heidegger’in varlık anlayışı ise askerin varoluşunu, doğrudan “dünya ile olan ilişkisi” üzerinden tanımlar. Asker, zaman zaman dünyadan soyutlanmış gibi hissedebilir, ancak her eylem, varoluşun bir parçasıdır. Askerde hangi kart geçiyor sorusu, bir anlam arayışıdır; dünya ile yeniden bir ilişki kurma çabasıdır.
Sonuç: Askerde Geçen Kartın Derinlikleri
“Askerde hangi kart geçiyor?” sorusu, sadece bir askerin fiziki ve psikolojik deneyimlerinden ibaret değildir. Bu soru, etik, epistemolojik ve ontolojik açılardan insanın varoluşunu, bilgiyi ve değerleri nasıl anlayıp deneyimlediğini derinlemesine sorgulayan bir düşünsel yolculuktur. Bu sorunun yanıtı, her bireyin etik anlayışına, bilgiye nasıl yaklaştığına ve varoluşsal olarak dünyaya nasıl anlam yüklediğine bağlı olarak farklılık gösterir.
Askerdeki bir kişi için hangi kartın geçmesi gerektiği, onu kim yaptı, neyi ve nasıl bildiği, dünyada var olmanın anlamını ne şekilde kurduğu ile ilgili çok daha büyük bir sorunun parçasıdır. Ve belki de nihayetinde, “kart” sadece bir simge, bir dışsal öğedir. Asıl soru, askerin içsel dünyasında hangi kartların geçip geçmediğidir.